St Deus Dedit

St Deus Dedit (landarbeidersbond) Afdelingen Halsteren en Nieuw Borgvliet zijn later opgegaan in Voedingsbond FNV en FNV Bondgenoten.

Afdeling Halsteren is Opgericht in 1917

St Deus Dedit Halsteren

Vaandel geschenk van Karlemitessen Bergen op Zoom bij 40 jarig jubileum

Over de geschiedenis van St Deus Dedit in Halsteren en Bergen op Zoom is weinig bekend. Toen ik begin jaren 90 Voorzitter van de Voedingsbond FNV afdeling Bergen op Zoom was, wist ik niet hoe oud onze afdeling was. Ik ben gaan zoeken naar de wortels van de afdeling en kwam terecht bij een paar oud bestuursleden van de landarbeidersbond St Deus Dedit. Via het ene bezoek kwam ik weer bij het andere uit.

De papieren uitdraaien van de interviews, het Vaandel met draagfoudraal en stok zijn door het toenmalig afdelingsbestuur voor onbepaalde tijd uitgeleend aan de Heemkunde kring Halchterth in Halsteren met de bedoeling het materiaal en informatie voor de gemeenschap te behouden.

Tijdens de interviews in ’93 bleek dat de Voedingsbond afdeling een jaar daarvoor 75 jaar bestond. Daarom heeft de Voedingsbond FNV afdeling Bergen op Zoom haar 75 jarig bestaan gevierd in 1993 in de Raaijberg in Bergen op Zoom. Tijdens dit jubileum heeft de afdeling het vaandel getoond. Tijdens de receptie kwam er commentaar via Piet Pietjouw die toen vanuit de Bouw en Houtbond secretaris was van de FNV afdeling Halsteren. Hij stelde: Het was hun vaandel en ze waren dat al een tijd kwijt. Namens het afdelingsbestuur hebben we bij monde van mij toen gesteld dat de Voedingsbond FNV de rechtsopvolger was van St Deus Dedit en omdat de Halsterse afdeling opgegaan was in die van Bergen op Zoom was deze laatste dan ook eigenaar. Tijdens de feest avond voor leden is door mij een bloemlezing gegeven over de geschiedenis van de afdeling met gebruik van de onderstaande interviews.

Interview Cees Nefs 1993
Volgens Cees Nefs (22-04-1916) uit Lepelstraat waren rond 1920 landarbeiders vooral zeer laag geschoold. Het kwam vaker voor dat iemand maar 1 jaar lagere school gehad had in plaats van 3. De arbeidsomstandigheden waren ronduit slecht zeker de periode na de eerste wereld oorlog van 1914 tot 1918. Van Ontslagbescherming was geen sprake. Arbeidstijden waren gebaseerd op gewoonte inplaats van overeengekomen uren.

Cees was vanaf zijn lidmaatschap vice voorzitter van de St Deus Dedit Halsteren en vanaf 1935 Voorzitter. In 1940 is Cees bij als propagandist bij St Deus Dedit in dienst getreden. Dit heeft hij tot 1954 gedaan. Zijn werkgebied was vooral West Brabant en Zeeland, maar het gebeurde regelmatig dat hij het hele land doorgestuurd werd.

Cees vertelt dat door de landarbeider er gewoonlijk van 6.00 uur in de ochtend tot 18.00 uur in de avond gewerkt werd en op zaterdag van 6.00 tot 16.00 uur. Tijdens de oogstperiode werd daarbovenop nog veel overgewerkt, waarvoor geen betaling gegeven werd. De knecht die de paarde verzorgde moest om 4 uur in de ochtend beginnen om de stallen te mesten en te zorgen dat de paarden gevoederd waren voordat de arbeiders die om 6.00 uur meenamen om er mee te gaan werken.

In de tuinbouw werkte men doorgaans van 6.00 uur in de ochtend tot 19.00 uur in de avond en op zaterdag van 6.00 uur tot 18.00uur. In de tuinbouw werden overuren wel vergoed in de week 100% en op zondag 50%

Het personeelsbestand bestond meestal uit 20% vaste mensen en 80% los personeel. Als het werk op was, het seizoen liep zo van maart tot november, werden de losse arbeiders ontslagen. Bij boeren kon dit betekenen dat de werknemer om 16.00 uur hoorde dat het werk om 18.00 uur gedaan was en men ontslagen was. Van een werkloosheidsuitkering was geen sprake. In de tuinbouwsector zei men doorgaans met een week op.

In die omstandigheden is de Katholieke landarbeidersbond St Deus Dedit afdeling Halsteren opgericht. In die periode werden in veel dorpen in West Brabant St Deus Dedit afdelingen opgericht. Landelijk is St Deus Dedit in 1904 in Haarlem opgericht. Veel informatie valt terug te vinden in het KAB jubileum boek ” van Klei en Zand” 50 jaar KAB in het Bisdom Breda 1954 (uitgegeven 1959).

Als bestuurder ging Cees de vergaderingen op de fiets af. Op een fiets van de bond. Bij afstanden groter dan 50 km mocht hij na een avondvergadering overnachten. Tijdens de tweede wereld oorlog is al het vakbondswerk stil te komen liggen. Cees is tijdens de oorlog twee keer door een boodschapper van de pastoor gewaarschuwd dat de Duitsers hem zochten in verband met zijn vakbondswerk.

Cees zijn vader is altijd actief geweest bij de fabrieksarbeidersbond.

In 1933 bestond het afdelingsbestuur van St Deus Dedit Halsteren uit Antoon de Crom uit de waterstraat als Voorzitter. Godefriedus de Keijzer secretaris, Cornelis de Jong naar vermoeden de opvolger van de secretaris en Martien Franken uit de Kannewielse (of Halsterseweg) als Penningmeester.

Cees had het Vaandel met draag foudraal en stok in het bezit en heeft deze in 1993 overgedragen aan het afdelingsbestuur van de Voedingsbond FNV, die het op haar beurt weer voor onbepaalde tijd heeft uitgeleend aan Heemkunde Kring Halchterth.

Toon van Aert geboren 30-09-1921, interview 22-01-1993 bij hem thuis in Tholen. Toon is vermoedelijk in 1939 lid geworden van de bond.

Toon vertelt dat hij op 13,5 jarige leeftijd rond 1934 1935 is gaan werken bij tuinders in Bergen op Zoom tot 1939. Daarna is hij in de Halsterse polders gaan werken bij de boer.
In 1960 is hij overgestapt naar “Frijters” het latere Plametha en nog later overgenomen door Blagden. Tot 1960 is Toon lid geweest van de landarbeidersbond St Deus Dedit om daarna bij Plametha zich over te schrijven naar St Eloy de metaalarbeidersbond. Bij Plametha heeft hij gewerkt tot 1981 toen hij op 60 jarige leeftijd arbeidsongeschikt raakte.

Toon weet niet precies wanneer hij lid werd van de bond. Hij vermoed op 16 jarige leeftijd. Zoals hij vertelt heeft zijn moeder hem ingeschreven als lid bij de Jonge Werkman.

In 1950 werd Toon lid van het afdelingsbestuur en heeft dat 8 jaar gedaan tot 1958. De laatste jaren was hij Vice Voorzitter. De Voorzitter was Cees (Cornelis) de Jong.

Het bestuur bestond uit 5 leden Martien Franken was Penningmeester, Jan Roosendaal en Jan Mens bestuurslid. We vergaderden altijd in het cafe van “de Pip” (Tivoli) Hier heeft het vaandel ook altijd in de kast gestaan.
Toon: Kapelaan Luycks (later rector in huize St Elisabeth) was onze geestelijk adviseur. Toon kan zich niet herinneren dat er ooit een geestelijk advies gegeven is, maar wel de borrel na de vergadering.

In 1957 heeft St Deus Dedit afdeling Halsteren haar 40 jarig jubileum gevierd. Daar is het vaandel aangeboden. Er waren een drietal paters aanwezig (associanisten) waar onder Pater Alexander, die vermoedelijk later aalmoezenier op vliegbasis Woensdrecht geworden is. In die tijd woonden de Paters in de viersprong (nu 2012 psychiatrisch opvang centrum) en later zijn zij naar Welberg vertrokken.

Het feest werd bij “van Aken” gevierd (Cafe Torenzicht) in plaats van bij de Pip. Dit had ermee te maken dat deze veel te duur was. Bij van Aken kon het voor de halve prijs.

Anecdote:
Er was een landarbeider 25 jaar lid van de bond. Ondanks dat hij was uitgenodigd om te komen voor de huldiging kreeg hij geen vrij om de speld in ontvangst te nemen. Het afdelingsbestuur besloot de man op het werk te komen huldigen. De bondsleden kwamen het veld op om de landarbeider zijn speld op zijn ketelpak te prikken. Zelfs daarop werd door de boer commentaar op gegeven omdat de arbeider van zijn werk gehouden werd.

Regelmatig werden er in kringverband vergaderingen gehouden. Deze vergaderingen waren in Steenbergen. Steenbergen aldus Toon, was een fanatieke afdeling. Tijdens de vergaderingen vlogen soms de asbakken over tafel. Deze afdeling was altijd over de centen bezig, er moest alijd bij en de contributie was altijd te hoog.

De boeren gingen niet altijd even goed met de loonbelasting tabellen om dus het gebeurde nog als eens dat de landarbeider te veel loonbelasting betaalde. Dit was een van de zaken die door de bond behandeld werd. Ook de vakantiebonnen werden door de afeling uitbetaald. Dit gebeurde bij “de Pip” in Tivoli. Het bestuur van St Deus Dedit Halsteren heeft zich in de kring regelmatig uitgesproken, tegen uitbetaling in het cafe te zijn. Het gebeurde regelmatig dat Landarbeiders die hun vakantiegeld hadden ontvangen, in het cafe bleven hangen en soms zelfs hun hele vakantiegeld opzopen. De argumenten van het afdelingsbestuur werden overgenomen en er werd overgegaan tot uitbetaling in de “ouwe school”. Dit is waar nu de Wittenhorst staat.
De vakantiebonnen hadden ongeveer een waarde van 2 gulden en 80 cent. Er werd 10 cent per vakantiebon ingehouden bij niet leden. Dit was ter vergoeding van het werk. De zogenaamde premiezegels voor pensioenopbouw zijn er in een later stadium aan toegevoegd.

Jan Mertens was in die tijd hoofdbestuurder werkzaam vanuit Breda. Later toen hij in de 2e kamer terrecht kwam is hij opgevolgd door Goof Jacobs uit Zeeuws Vlaanderen.

KAB Bestuur
Kees de Keijzer (Kees de Kar) was voorzitter van de plaatselijke KAB afdeling. Jan Krinkels en Jantje Schetters waren ook KAB bestuursleden. Toen Kees aangaf terug te treden omdat hij zijn eigen bouwbedrijf begon werd een vergadering gehouden om hem te vervangen. Er waren twee kandidaten voor het voorzitterschap. Omdat Kees de Keijzer van alle twee wel iets wist te vertellen wat niet aan hen deugde zijn ze ook niet gekozen.

Anecdote:
In Roosendaal is er in de Eratozaal een vergadering geweest van boeren en arbeiders. Een van de onderwerpen die besproken werden was loon. Piet de Keijzer (peer) mocht met zijn patroon Jan Bovee (bijnaam de Schutter) uit de Zuiderkreekweg meerijden. Kennelijk is er in deze vergadering iets voor de arbeiders gewonnen. Peer mocht na afloop het paard inspannen maar mocht vervolgens niet mee naar Halsteren. Peer is toen snel de straat uitgelopen om een eindje verder de wacht te houden. Toen de Schutter voorbijkwam dook Peer onder de kar. Zo is Peer al liggend op de assen van de kar toch meegereden naar Halsteren.

Toon heeft dit verhaal gehoord van Godefridus (Frie) de Keijzer, zoon van Peer. Frie was ook landarbeider samen met Toon. Een van de eigenschappen van Frie was dat hij de heel dag door praatte. Toon werkte bij deze boer met 4 a 5 arbeiders samen van 6.00 in de ochtend tot 18.00 in de avond.

De afdeling nam regelmatig deel aan bijeenkomsten in Breda bij Bisschop Hopmans.

Oorlog
Tegen het eind van de tweede wereldoorlog is het meeste archief materiaal kwijt geraakt om te voorkomen dat de Duitsers de hand konden leggen op ledenlijsten. Die lijsten konden zij gebruiken om mensen gedwongen tewerk te stellen in Duitsland

Toon geeft aan vlak na de tweede Wereldoorlog een keer in het Feyenoord stadion te zijn geweest. waar 65.000 mensen aanwezig waren bij de opvoering van het stuk ” in de vaart der volkeren.”

Op 22-1-1993 spreek ik Jan Mens in Halsteren bij hem thuis in de Verduinbos 49. Jan is in 1949 lid geworden van St Deus Dedit, en in 1957 overgeschreven naar de HKW de bond voor Handels, Kantoor en Winkelpersoneel. Hij is secretaris geweest bij St Deus Dedit Halsteren en de HKW afdeling Halsteren.

Jan geeft bevestigt dat ze het vaandel op de jubileum avond gehad hebben en dat het vaandel gemaakt is door de nonnen van het Karmelitessen klooster wat toen aan de Halsterse weg naar Bergen op Zoom lag.

Jan Mens geeft aan ook in het KAB bestuur van Halsteren gezeten te hebben. Piet van de Watering weet alles van de KAB zegt Jan. Op het laatst was er in de KAB een flinke strijd tussen Kees de Keijzer en Jan van de Watering wat vooral te maken had met politieke achtergronden.

Omdat Jan in 1957 bij het ziekenfonds is gaan werken kwam hij terecht bij de HKW. In 1957 nam Jan Roosendaal het secretariaat van Jan Mens over. Volgens Jan was pater Alexander toen de geestelijk adviseur van de afdeling. Bestuursleden van het eerste uur waren volgens Jan, Kees de Jong voorzitter (bijnaam Kees de Keut) en Martien Franken als Penningmeester.

Anecdote
Kees de Jong gaat (voor WO2) naar boer Bovee aan de Zuiderkreekweg om werk te vragen. Kees kreeg van Bovee als antwoord dat ie maar tegen “van Loerakker” moest zeggen dat ie tarwe moest gaan zaaien. Van Loerakker was toendertijd hoofdbestuurder van St Deus Dedit.

Jan heeft scholing gevolgd in “Ons Erf” in Apeldoorn. Het scholingsinstituut was naar Jan vermoedde van de KAB.

Geschillencommissie
Jan heeft in Halsteren deel uitgemaakt van een plaatselijke geschillencommissie. Deze commissie bestond uit zowel werkgevers als werknemers uit de landbouw. In deze commissie wkwamen onder andere onderwepren aan de orde over zaken als ontslagprocedures, vakantiebonnen, looninschaling en loongeschillen. Een aantal leden van de werkgevers die Jan zich nog herinnert zijn Cees Mertens en Lindert Kommers. Er zaten meer werknemersvertegenwoordigers in maar die namen is hij vergeten. De taken van deze commissie werden betaald. Jan moest bij de Boerenleenbank de vacatiegelden innen.

In die periode is ook het ASF ontstaan (Agrarisch Sociaal Fonds). Volgens Jan was het de landbouwbond die als een van de eerste ook begon met een pensioenverzekering. Daarbij ontstonden ook de premiezegels die bij de vakantiebonnen hoorden en ook de Plaatselijk vertegenwoordiger van het ASF de PVer.

De organisatie van de jubileum avond van het 40 jarig bestaan, daarin heeft Jan een belangrijke rol gespeeld. Tivoli het cafe van de Pip Schoonen was het vaste cafe waar de afdeling vergaderde. Daarom was er ook eerst bij de Pip prijs opgevraagd. Omdat de Pip met de koffietafel wel erg duur bleek in vergelijking met de concurrent “van Aken” is de jubileum viering daar gehouden. Jan geeft aan die avond door Pater Alexander te zijn aangesproken over wat ze nu weer gedaan hadden door niet naar Tivoli te gaan. Jan gaf aan achteraf niet te weten of ze nu zo slim waren geweest om het jubileum niet bij de Pip te vieren. Waarschijnlijk dacht de Pip nu eindelijk een keer wat aan die landarbeidersbond te kunnen verdienen. Het afdelingsbestuur is later wel weer terug gegaan naar de Pip als thuis basis.

Het programma van de Jubileumavond was eerst een Heilige Mis, daarna een koffietafel gevolgd door de receptie om af te sluiten met een uitvoering.

Toen ik bij Jan was had hij alleen nog een notulen boek van de HKW afdeling Halsteren.

ST Deus Dedit afdeling Nieuw Borgvliet

Op 15-1 spreek ik Bart van Nispen. Bart woont in een stacaravan in Wouwse plantage en is geboren op 27-01-1908. Hij is vakbondslid geweest van 1948 tot 1973 en was Voorzitter van de afdeling Nieuw Borgvliet van St Deus Dedit.

Bart geeft aan in 1950 lid te zijn geworden van het afdelingsbestuur. Cor van Tilburg was al lange tijd secretaris. Hij weet dat er een aardige strijd was tussen het NVV en de KAB. Jan beschrijft de arbeidstijden en omstandigheden het zelfde zoals Cees Nefs dat gedaan heeft.

In 1920 verdiende Bart 16 gulden per week. Hij had een gulden extra omdat hij iedere ochtend om 5.30 uur begon om de paarden in te spannen zodat de landarbeiders ook stipt om 6.00 uur konden beginnen. Het verzorgen van de paarden werd bij grote boerderijen gedaan door een knecht die inwonend was.

Rond 1925 is de zaterdagmiddag van de werkweek afgegaan.

De schoonzoon van Bart, Toon van Broekhoven is ook lid van het afdelingsbestuur geweest. Toen Bart is gaan werken bij een maatschappij die kabels aanlegde kreeg hij te verstaan dat hij zich moest overschrijven naar de Bouwbond.

Bart is bij het jubileum feest van St Deus Dedit aanwezig geweest. Het was hem niet meer duidelijk of dit nu in Amsterdam of Den Haag gevierd was. Bart heeft daarvan wel een jubileum boek overgehouden. Het jubileum boek is bij de voormalig secretaris Laanen in Steenbergen. Met mw Laanen is contact geweest, maar na het overlijden van haar man is al het bondsmateriaal bij het grof vuil gezet.
Bart heeft wel zijn contributieboekje aan mij geschonken waarvan bijgaand wat afdrukken. Meer materiaal is er van St Deus Dedit Nieuw Borgvliet helaas niet achterhaald.

Start de slideshow

Leave Your Comment

Your email will not be published or shared. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

Social Widgets powered by AB-WebLog.com.

Translate »